Νευροανάδραση

Ο κλάδος της ψυχολογίας που μελετάει τη σχέση μεταξύ της διανοητικής δραστηριότητας (νου) και των σωματικών λειτουργιών (σώματος), ονομάζεται Ψυχοφυσιολογία. Η εφηρμοσμένη ψυχοφυσιολογία, με αιχμή του δόρατος τη Βιοανάδραση, μελετάται και εφαρμόζεται συστηματικά από το 1969. Ένας από τους πιο ενδιαφέροντες κλάδους της Βιοανάδρασης είναι η Νευροανάδραση (Neurofeedback), η οποία αποτελεί μία στρατηγική μάθησης που καθιστά το άτομο ικανό να μεταβάλλει την εγκεφαλική του δραστηριότητα. Πιο συγκεκριμένα αποτελεί μία μορφή συντελεστικής εξαρτημένης μάθησης (operant conditioning) με ηλεκτροεγκεφαλογραφικές (Η.Ε.Γ.) παραμέτρους.

Η Νευροανάδραση είναι μία στρατηγική μάθησης, η οποία καθιστά τον άνθρωπο ικανό να μεταβάλλει τα εγκεφαλικά του κύματα. Ουσιαστικά, πρόκειται για μία μέθοδο άμεσης, συστηματικής κι επιλεκτικής εκγύμνασης του εγκεφάλου.

Έχει αποδειχθεί ότι είναι μία αποτελεσματική τεχνική για την αυτο-ρύθμιση της συνειδητότητας. Βασίζεται στο γεγονός ότι ο εγκέφαλος είναι εξαιρετικά ευπροσάρμοστος και έχει απεριόριστες μαθησιακές ικανότητες. Μέσω της παρουσίας οπτικών ή ακουστικών ερεθισμάτων, τα οποία μεταβιβάζουν πληροφορίες σχετικά με τη διακύμανση των εγκεφαλικών κυμάτων, το άτομο δύναται να παρέμβει και να τα μεταβάλλει.  Έτσι, κατά τη διάρκεια της εκπαίδευσης, παροτρύνουμε τον εγκέφαλο να διατηρεί μία συγκεκριμένη κατάσταση συγκέντρωσης ή χαλάρωσης. Αυτό συνεπάγεται ότι το άτομο, μέσω της αυτο-ρύθμισης, αρχίζει να ελέγχει τις όψεις της συνειδητότητας που σχετίζονται με τους αντίστοιχους εγκεφαλικούς ρυθμούς.

Στην ουσία, η Ν/Α είναι ένας τρόπος εκγύμνασης του εγκεφάλου. Όπως χρησιμοποιούμε στο γυμναστήριο τα κατάλληλα όργανα για την ενδυνάμωση συγκεκριμένων μυϊκών ομάδων, παρομοίως χρησιμοποιούμε τα αντίστοιχα μηχανήματα και τεχνικές της Νευροανάδρασης για να γυμνάσουμε συγκεκριμένες περιοχές του εγκεφάλου. Αποτέλεσμα αυτής της εκπαίδευσης είναι η φυσιολογικοποίηση των εγκεφαλικών κυμάτων και κατ’ επέκταση των σωματικών και ψυχικών λειτουργιών.

β) Εγκεφαλικά Κύματα
Το 1924, o Hans Berger, ένας γερμανός ψυχίατρος, ανέπτυξε και εφήρμοσε τις πρώτες Η.Ε.Γ. τεχνικές με εφαρμογή στον άνθρωπο. Σήμερα, γνωρίζουμε ότι το φυσιολογικό ανθρώπινο Η.Ε.Γ. έχει εύρος συχνότητας από 0.5 – 40+ Hz, και, συνήθως, υποδιαιρείται σε τέσσερις ή πέντε κατηγορίες κυμάτων: δέλτα (0.5 - 3 Hz), θήτα (4 - 7 Hz), άλφα (8 - 12 Hz), SMR (12 -15), βήτα (16 - 28 Hz) και γάμα (+28 Hz). Κάθε κατηγορία έχει  συσχετισθεί με συγκεκριμένες καταστάσεις συμπεριφοράς και αντίληψης.

γ) Πώς ανακαλύφθηκε
Η Νευροανάδραση ανακαλύφθηκε, τυχαία, στα τέλη του ’60,  από τον Dr. Barry Sterman (UCLA, School of Medicine), ο οποίος μελετούσε την αύξηση των αισθητηριοκινητικών ρυθμών (Sensory Motor Rhythms), στον εγκέφαλό γατιών. Εκείνη την περίοδο, η NASA, ανέθεσε στον Dr. Sterman τη διερεύνηση μίας ουσίας (hydrazine), η οποία θεωρούνταν υπεύθυνη για την πρόκληση επιληπτικών κρίσεων. Ο Dr. Sterman άρχισε να μελετάει την επίδραση της ουσίας πάνω στις γάτες και διαπίστωσε ότι οι γάτες που είχαν εκπαιδευθεί, στα προηγούμενα πειράματα του, στην αύξηση των SMR κυμάτων, παρουσίαζαν αντίσταση στις επιληπτικές κρίσεις. Περαιτέρω έρευνα αποκάλυψε ότι αυτή η εκπαίδευση είχε αξιοσημείωτα αποτελέσματα στους επιληπτικούς. Κατόπιν, ο Dr. Joe Lubar, εφήρμοσε την SMR εκπαίδευση σε παιδιά με υπερκινητικά συμπτώματα έχοντας καταπληκτικά αποτελέσματα. Έκτοτε έχουν διεξαχθεί πολλές έρευνες στις οποίες οι ερευνητές έχουν εφαρμόσει με επιτυχία τη χρήση της Ν/Α σε διάφορες εγκεφαλικές δυσλειτουργίες.

δ) Πού χρησιμοποιείται
Η Νευροανάδραση καλλιεργεί τη βαθιά χαλάρωση (άλφα/θήτα εκπαίδευση), και την εστίαση – συγκέντρωση (βήτα/SMR εκπαίδευση). Οι πιο διαδεδομένες εφαρμογές αυτής της εκπαίδευσης λαμβάνουν χώρα στη διαταραχή ελλειμματικής προσοχής / υπερκινητικότητας, (ADD/ADHD), σε μαθησιακές δυσκολίες, στις διαταραχές της διάθεσης, της παιδικής συμπεριφοράς, του ύπνου, του μετατραυματικού άγχους (PTSD), στους χρόνιους πόνους, κ.α.

Επίσης, η Ν/Α έχει επεκταθεί και σε μη-κλινικές εφαρμογές καθώς αποδείχθηκε ότι και οι άνθρωποι με, σχετικά, φυσιολογική εγκεφαλική λειτουργία μπορούν να ωφεληθούν από αυτήν την εκπαίδευση. Πρόκειται για μία διανοητική-εγκεφαλική γυμναστική, η οποία συμβάλλει στην επίτευξη μίας ήρεμης αλλά εγρήγορης διανοητικής κατάστασης. Ο άνθρωπος που έχει φυσιολογικοποιήσει τα εγκεφαλικά του κύματα μπορεί να χαλαρώνει ή να συγκεντρώνεται, κατά βούληση, σε πολύ μικρό χρονικό διάστημα και χωρίς μυϊκή ένταση-υπερδιέγερση.

ε) Πώς διεξάγεται η εκπαίδευση
Η οθόνη του εκπαιδευτή βρίσκεται, συνήθως, πίσω από τον εκπαιδευόμενο. Έτσι μπορεί να ελέγχει την πορεία της εκπαιδευτικής συνεδρίας χωρίς να αποσπά την προσοχή του εκπαιδευομένου. Η οθόνη του εκπαιδευομένου δεν απεικονίζει με επιστημονικό τρόπο τα εγκεφαλικά κύματα, όπως η οθόνη του εκπαιδευτή, αλλά τα εντάσσει, ως παραμέτρους, σε ένα ηλεκτρονικό παιχνίδι. Τοποθετείται ένα ηλεκτρόδιο στο τριχωτό μέρος της κεφαλής και ένα ηλεκτρόδιο σε κάθε αυτί. Για τη στερέωση αλλά και για την καλή αγωγιμότητα των ηλεκτροδίων χρησιμοποιείται μία ειδική αλοιφή. Ο εκπαιδευόμενος αρχίζει να παίζει το παιχνίδι της αρεσκείας του, χρησιμοποιώντας, για τα υπόλοιπα 30-45 λεπτά της συνεδρίας, τα εγκεφαλικά του κύματα Ο στόχος του εκπαιδευόμενου είναι η αύξηση, σε συγκεκριμένη περιοχή του εγκεφάλου, των επιθυμητών κυμάτων και η μείωση των ανεπιθύμητων.

Νικόλαος Κ. Μαγαλιός
B.A. Ψυχολογίας ( & Διοίκησης Επιχειρήσεων)
Εκπαιδευτής Προσωπικής Ανάπτυξης - Ψυχοφυσιολογικής Εκπαίδευσης
(Νευροανάδραση - NLP - Time-Line Therapy)