Κατανοώντας τη δυσλεξία, από την Χριστιάνα Σοφοκλέους, M.Msc

Δεν μπορώ να τονίσω αρκετά ότι η δυσλεξία δεν φεύγει γιατί είναι τρόπος σκέψης, δεν θεραπεύεται γιατί δεν είναι αναπηρία ή αρρώστια, και δεν είναι μαθησιακή δυσκολία παρά μόνο στο βαθμό που το σύστημα αδυνατεί να αλλάξει τους τρόπους διδασκαλίας και αξιολόγησης των μαθητών.

Η εμπειρία και η ενασχόληση μου στο χώρο της εκπαίδευσης μου έχουν δείξει ότι οι ακόλουθες είναι κάποιες από τις αρχές που θέτουν σωστές βάσεις για αρμονικές, συνεργατικές σχέσεις που κάθε παιδί χρειάζεται για να μεγαλώνει με σταθερότητα, αυτοπεποίθηση και αυτοσεβασμό. Πολύ περισσότερο, αυτό είναι αναγκαίο για ένα δυσλεκτικό παιδί που νοιώθει ότι μεγαλώνει σε ένα ξένο για αυτόν κόσμο.

· Να θυμάστε πάντα ότι το δυσλεκτικό παιδί είναι διαφορετικό. Αντιμετωπίστε το σαν μοναδικό γιατί είναι. Διαφορετικό δεν σημαίνει «μειονεκτικό» ή «χειρότερο» ή «λιγότερο». Μην «κατεβάζετε» τις προσδοκίες σας πιστεύοντας ότι το δυσλεκτικό παιδί είναι ανίκανο. Είναι διαισθητικό και ευαίσθητο και μπορεί να διαισθανθεί την όποια απόρριψη σας.

· Μάθετε όσα περισσότερα μπορείτε για τη δυσλεξία, όχι μόνο συλλέγοντας πληροφορίες (δεν είναι όλες σωστές) αλλά κυρίως παρατηρώντας και συζητώντας με το παιδί σας. Η ενεργητική παρατήρηση και ακρόαση είναι κάτι που συχνά ξεχνάμε ως ενήλικες.

· Τα δυσλεκτικά παιδιά χρειάζονται πολύ περισσότερη ενθάρρυνση, στήριξη, και αποδοχή από άλλα παιδιά γιατί έχουν ένα ολόκληρο σύστημα «εναντίον τους» που τα κρίνει και τα περιθωριοποιεί απλά γιατί είναι διαφορετικά.

· Ποτέ ένα παιδί δεν ενεργεί αρνητικά, χωρίς λόγο. Υπάρχει πάντα κάποιος λόγος που δεν θέλει να διαβάσει, δεν τελειώνει τις εργασίες του, αφαιρείται, δεν συγκεντρώνεται κ.λ.π. Προσπαθήστε να ανακαλύψετε μαζί αυτόν τον λόγο. Η γνώση του εαυτού του και του τρόπου λειτουργίας του είναι ότι καλύτερο μπορείτε να προσφέρετε στο παιδί (νοουμένου ότι το έχετε ήδη διεκδικήσει για τον εαυτό σας).

· Μην παίζετε το ρόλο του εκπαιδευτικού ή του ειδικού παιδαγωγού. Χρειάζεται ένας ειδικός που θα αναλάβει, όχι μόνο την διερεύνηση εναλλακτικών τρόπων μάθησης με το παιδί σας αλλά θα στηρίξει, θα εκπαιδεύσει και θα καθοδηγήσει όλα τα μέλη της οικογένειας, με σκοπό την κατανόηση της διαφορετικότητας της δυσλεξίας και την αποδοχή της.

· Δεν μπορεί το δυσλεκτικό παιδί να αποστηθίζει, να μαθαίνει μηχανικά ή να κάνει πράγματα απλά επειδή «πρέπει». Μαθαίνει βιωματικά, πράττει όταν κατανοεί το γιατί, λειτουργεί όταν έχει τον έλεγχο του εαυτού του. Αυτός είναι ο δικός του τρόπος, μην επιβάλετε τον δικό σας απλά επειδή μπορείτε.

· Χρειάζεται να μάθει να οργανώνει το χρόνο, το χώρο και τον εαυτό του. Αυτό συμπεριλαμβάνει και το να μάθει να θέτει (μικρούς κυρίως) στόχους με σκοπό να νοιώθει ικανός και άξιος να είναι αποτελεσματικός. Κάθε φορά που επιτυγχάνει κάτι, αυξάνεται η αυτοπεποίθηση του καθώς αποδέχεται τον εαυτό του.

· Έχει ανάγκη από θετικές συνήθειες: να ξέρει πότε ξεκουράζεται, πότε παίζει, πότε μελετάει, πότε πρέπει να κάνει κάποια πράγματα στο σπίτι, ένα σταθερό μέρος να βάζει τα πράγματα του κ.λ.π.

· Οι τιμωρίες δεν έχουν αποτέλεσμα. Αφορούν επιβολή και εξάσκηση εξουσίας. Από την άλλη, οι συνέπειες που βιώνει από τις πράξεις του, το βοηθούν να καταλάβει ότι κάθε αιτία έχει ένα αποτέλεσμα, οπότε και μπορεί να επιλέγει τη δράση του.

· Δώστε του απλές οδηγίες (όχι πολυσύνθετες) και αποφύγετε τις συνεχείς απαιτήσεις και τη γκρίνια. Μην αναλαμβάνετε να το «βγάζετε από τη δύσκολη θέση» και μην κάνετε αυτά που μπορεί να κάνει μόνος του.

· Όταν κάνει λάθη ή αποτυγχάνει μην το επικρίνετε. Προσπαθείτε να κατανοήσετε μαζί τι δεν πήγε καλά, πού δυσκολεύτηκε, τι θα τον διευκόλυνε την επόμενη φορά. Η αυτοδιόρθωση και η αυτοβελτίωση είναι σημαντικά για την αυτοπεποίθηση και τη μάθηση του.

· Μην παρουσιάζετε τον εαυτό σας ως τέλειο και αλάνθαστο στο παιδί σας. Μιλήστε του (με τη γλώσσα της ηλικίας του) για τους δικούς σας φόβους, τις δικές σας αποτυχίες, τα δικά σας διλήμματα. Τα παιδιά δεν έχουν ανάγκη από γονείς-θεούς αλλά από αληθινούς ανθρώπους που μπορούν να αισθάνονται πραγματικά κοντά τους.

· Μη βάζετε την κοινωνία, τους άλλους, τις προσδοκίες σας πιο πάνω από το παιδί σας. Το τι θα πουν οι φίλοι, τι άποψη θα έχει η δασκάλα, πώς είναι τα άλλα παιδιά είναι θέματα δευτερεύοντα όσον αφορά την ψυχολογία του παιδιού σας. Συγκρίνουμε μόνο με τον εαυτό μας, όχι με άλλους (τι έκανα, τι κάνω, τι θέλω να κάνω και γιατί).

· Ξεχωρίστε την πράξη από το παιδί. Κρίνετε μια λανθασμένη πράξη αλλά ποτέ το παιδί. Είναι άλλο να πείτε, «αυτό που έκανες είναι λάθος» και να εξηγήσετε στη συνέχεια το γιατί, και άλλο να πείτε, «είσαι λάθος». Αυτό ακυρώνει τον άνθρωπο ως οντότητα. Στην πρώτη περίπτωση δημιουργείται απόσταση ανάμεσα στην πράξη και στο παιδί, με περιθώρια διόρθωσης. Στη δεύτερη περίπτωση ενθαρρύνετε την παραίτηση και την έλλειψη αυτό-εκτίμησης.

· Ενθαρρύνετε και βοηθήστε το να καλλιεργήσει τα ταλέντα του, τα δυνατά του σημεία. Χρησιμοποιήστε αυτά ως βάση για να βελτιώσετε μαζί τα αδύνατα σημεία.

Αν και αυτές οι αρχές αποτελούν σωστές βάσεις για οποιοδήποτε παιδί, εντούτοις για το δυσλεκτικό παιδί αποτελούν προϋπόθεση για μια ομαλή συμβίωση και μια θετική στάση σε ένα σύστημα που θεωρεί (ακόμα) τη δυσλεξία αναπηρία.